2026
Istoricizam u arhitekturi Zrenjanina (Neogotika)
STIL NEOGOTIKA
Stil Neogotika u arhitekturi je pravac u okviru istoricizma XIX veka koji je težio obnovi oblika srednjovekovne gotike (XII i XV vek). Pojavio se u Engleskoj kao odgovor na klasicizam koji je u evropskoj arhitekturi dominirao tokom XVIII vekua. Na ovim prostorima (Austrougarska monarhija) pojavljuje se polovinom XIX veka i traje sve do Drugog svetskog rata.
Karakteristike:
Prelomljeni lukovi i krstasti svodovi; dominantna upotreba prelomljenih lukova prozora, portala i arkada, u enterijeru krstasti svodovi. Perforisani zidovi; građevine deluju prozračno sa mnoštvom prostranih i raskošno obrađenih otvora. Tornjevi; upotreba vitkih tornjeva ukrašeni pinaklima, fijalama i krabama. Otvori većih dimenzija; prozori su obično veći i često upareni (bifore i trifore) unutar većeg prelomljenog luka. Materijali; vidljiva upotreba fino obrađenog kamena ili fasadne opeke, ponekad u različitim bojama (polihromija). Česta upotreba vitraža. Dekoracija; bogatija u poređenju sa neoromanikom fokusirana na slepe arkade (nizove lukova bez otvora), geometrizovane i floralne motive, zoomorfne i figuralne figure, bestijare i maskerone.
U Zrenjaninu postoje četiri zgrade podignute sa jasnim karakteristikama ovog stila. Prva je Mencerova stambeno – poslovna palata podignuta u sedmoj deceniji XIX veka koja je, na žalost, izgubila svoj neogotički izgled. U poslednjoj deceniji istog veka podignuta je Reformatska crkva i Štagelvaldova vila (Pinova vila). Tek dvedesetih godina XX veka Pučka banka je izgradila svoju prvu zgradu u ovom stilu.
- PALATA MENCER (šezdesete godine 19. veka)
- REFORMATSKA CRKVA (1891)
- PINOVA VILA (1894)
- PUČKA BANKA (1925)
Izvori:
Istorijski arhiv Zrenjanina, F. 97 Gradsko poglavarstvo Petrovgrad (1919 – 1945) 17458/1926, Plan Pučke Banke u Velikom Bečkereku.
Dokumentacija i fotodokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture Zrenjanin.