2015
konzervatorsko – restauratorski radovi na obnovi spomen ploča posvećenih žrtvama I Svetskog rata u Zrenjaninu i Elemiru
Investitor: Ministarstvo rada i socijalne politike-sektor boračko-invalidske zaštite Republike Srbije
Izvođač radova: „Garnet“ DOO iz Beograda
Izrada projektno-tehničke dokumentacije: Zavod za zaštitu spomenika kulture Zrenjanin
Odgovorni projektant: Dragana Šijak-dia
Saradnici: Braniskav Milić-etnolog, Gordana Stoin-pravnik, Nada Knežević-organizator materijalno finansijskih poslova i Svetlana Popov-organizator opštih poslova
Konzervatorski nadzor: Dragana Šijak, dia i Branislav Milić, etnolog
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Obnova spomen ploča sprovedena je u okviru akcije Vlade Republike Srbije da se povodom obeležavanja 100-godišnjice Velikog rata, tokom ciklusa u trajanju od 2014-2019. godine obnove svi memorijali na tertoriji Republike Srbije, posvećeni žrtvama I sv. rata.
Tokom leta 2015. godine, obnovljene su dve spomen ploče posvećene žrtvama toga rata. Ploče su postavljene na zidu crkve Uspenja Bogorodice u Zrenjaninu i na zidu zadružnog doma u centru Elemira.
Spomen ploča u Elemiru i Zrenjaninu nakon obnove
Spomen-ploča u Zrenjaninu
Spomen ploča je postavljena na inicijativu mesnog odbora ratnih dobrovoljaca u ondašnjem Petrovgradu. Postavljena je u spomen „svojim, na polju časti poginulim i pomrlim drugovima u Svetskom ratu od 1914-1918. g. u borbama za oslobođenje i ujedinjenje Jugoslovenskog naroda u veliku Otadžbinu, Kraljevinu Jugoslaviju“. Ugrađena je u zapadni zid SPC Uspenja Bogorodice u Svetosavskoj ulici, uz svečano otvaranje na Vidovdan 28. VI. 1936. godine, a za primer budućim pokoljenjima.
Ploču od crvenkastog mermera, dimenzija 150 x 90 cm. je izradio kamenorezac Tuner. Na njoj su upisana imena poginulih i umlih dobrovoljaca, učesnika I sv. rata, a sudeći prema fotografiji iz 60-tih godina prošlog veka, na njoj je do tada bilo upisanao 87 imena. Danas se na njoj nalazi 115 upisanih imena.
Spomen ploča u Elemiru
Spomen ploča se nalazi na zidu zgrade zadružnog doma u centru Elemira. Podignuta je u spomen na ratne drugove, učesnike I sv. rata, koji su poginuli i umrli za oslobođenje Srba, Hrvata i Slovenaca. Postavljena je 1922. godine, na inicijativu Saveza dobrovoljaca iz Srpskog Elemira.
Na beloj mermernoj ploči dimenzija 80 x 80 cm. ćiriličnim pismom je uklesano 7 imena poginulih i 8 imena umrlih drugova, a ispod ime predsednika i još imena 12 preživelih drugova.
U vreme II sv. rata ploča je bila skinuta i privremeno sklonjena u bunar, da bi se 50-ih godina vratila na zgradu zadružnog doma, gde i sada stoji.
Konzervatorsko-restauratorski radovi
Zbog lošeg stanja spomen ploča, Zavod za zaštitu spomenika kulture iz Zrenjanina je pripremio projektno-tehničku dokumentaciju i obezbedio finansiranje radova na istim.
Nakon pripremnih radova, pristupilo se čišćenju obeju spomen ploča. Čišćenje se izvodilo hemijskim putem, neagresivnim abrazivnim sredstvima, koja se koriste za kamen. Uklonjeni su svi neodgovarajući materijali iz spojnica i plombi. Takođe je uklonjena crna boja, odnosno njeni ostaci na slovima i ugraviranim simbolima.
Restauratorskim radovima je izvršeno produbljivanje slova i graviranih simbola, uklanjanje oštećenja u vidu okrznuća na istim, kao i plombiranje većih i manjih kraterastih oštećenja na kamenim pločama. Za popunjavanje slova iz tekstualnog dela i gravura, umesto ranije korištene nepostojane crne uljane farbe, korišteni su listići od Paladijuma, plemenitog metala srebrno sive boje, koji ne oksidira, ne menja boju i mnogo je postojaniji.
Nakon ovih radova izvršena je aseptička, hidrofobna i antigrafitna zaštita, u skaladu sa principima zaštite, koji se primenju u konzervatorsko-restauratorskoj praksi.
Branislav Milić, etnolog