Rimokatolička crkva Sv. Avgustina u Elemiru
Vreme izgradnje: 1847. godina
Projektant: Jožef Orsler (pretpostavka)
Stil: klasicizam
Rimokatoličku crkvu posvećenu Sv. Avgustu u Elemiru podignuta je 1847. godine. Nalazi se u nekadašnjem nemačkom delu sela, nasuprot mesta gde je postojao dvorac porodice Kiš, srušen 1936. godine. Ktitor hrama bio je plemić Erne Kiš, veleposednik i jedan od vođa Mađarske revolucije (1848–1849), koji je sahranjen u porodičnoj kripti u crkvi. Crkva je oblikovana u stilu klasicizma, a s obzirom na veliku sličnost sa Pijarističkom crkvom u Zrenjaninu (1846), pretpostavlja se da ih je projektovao isti graditelj.
Rimokatolička crkva u Elemiru 1847.
Unutrašnjost crkve je posebno zanimljiva jer se u njoj nalaze raskošno oslikani zidovi svoda – bečkerečkog slikara Josefa Gojgnera i vredne slike: velika oltarska slika sv. Avgustina, i nekoliko pojedinačnih slika od kojih je
za bočni oltar jednu naslikao Nikola Aleksić (kopija sikstinske Rafaelove Bogorodice), dok je na drugom bočnom oltaru slika Sv. Vendelina nepoznatog autora. Ostale slike su takođe iz XIX veka nepoznatih majstora. Po nekim neproverenim istorijskim izvorima, Erne Kiš je na jednom putovanju u Beč nabavio orgulje, koje su se nalazile na galeriji.
Crkva je stavljena pod predhodnu zaštitu ne toliko zbog arhitektonske vrednosti koliko zbog istorijskog značaja za mađarsku nacionalnu zajednicu, odnosno zbog učešća Kiš Ernea u mađarskoj revoluciji 1848. godine, u kojoj se istakao kao jedan od vođa revolucije. Nakon poraza mađarske vojske, Kiš je uhapšen i pogubljen 1849. godine. Tek 1872. godine je njegovo telo iz mesta Katarine prebačeno u kriptu crkve.
Familija Kiš doselila se na prostore Elemira krajem 18. veka, prilikom prodaje carske komorske zemlje. Početkom 19. veka Isak Kiš je podigao prostrani klasicistički dvorac. Danas jedino crkva svedoči o nekadašnjem bogatstvu vlastelčinstva familije Kiš koje je tu postojalo oko 150 godina.
Radovi na obnovi fasade i enterijera rađeni su u periodu od 2008 do 2018. godine.
Bojan Kojičić, istoričar umetnosti
Izvori:
B. Pavlov, Vlastelinstvo Elemir, Zrenjanin 2003.