Zgrada siromašnih školskih sestara ,,De Notre Dame” sa kapelom

Kategorizacija: Spomenik kulture
Adresa: Ulica dr Slavka Županskog br.3
Katastarske parcele br. 5839/2, 5839/3, 5839/4 i 5839/5 KO Zrenjanin
……………………………………………………………………… . . . . . . . …………………………………….
Prvi vlasnik: Rimokatolički zavod za vaspitanje devojaka «De Notre Dame»
Vreme gradnje: 1880-1909.
Projektant: arhitekta Eduard Rajter
Stil: akademizam (neorenesansa)
Restauratorski radovi: 2012-2014. (OŠ,,Vuk Karadžić”)

Rimokatolički zavod za vaspitanje devojaka (Kloster) osnovao je red školskih sestara «De Notre Dame» 1880. godine, iz zaostavštine Karoline Satmari, rođ. Mihanović. Za njegov smeštaj i rad, izgrađena je nova monumentalna jednospratna građevina sa kapelom, u najužem starom jezgru grada i u neposrednoj blizini zgrade Torontalske županije.
O podizanju Devojačkog vaspitnog zavoda, prvo nas obaveštava list «Vohenblat» od 27. aprila 1878. godine, gde se navodi da su Temišvarske novine iz pouzdanih izvora saznale, da je zidanje povereno renomiranom arhitekti iz Temišvara, Eduardu Rajteru. Građenje je odobrio čanadski biskup Bonac.
Prvobitna zgrada Zavoda siromašnih školskih sestara «De Notre Dame» u kojoj se danas nalazi O.Š. «Vuk Karadžić», je monumentalna jednospratna građevina, sa osnovom u obliku slova «П». Sagrađena je 1880. u stilu akademizma sa elementima neorenesanse. Sastoji se iz suterena, prizemlja i jednog sprata. Postavljena je na nagnutom terenu koji zauzima prostor između Ulice narodnog fronta i obale Begeja. U sklopu glavne ulične fasade smeštena je jednobrodna kapela posvećena sv. Karlu Boromejskom,  sa petostranom apsidom, ispod koje se nalazi kripta sa posmrtnim ostacima ktitorke Karoline Satmari.

sl. br. 2 - prosirenje objekta ZA SAJT
Projekat Klostera iz 1880. godine – ulična fasada
kloster sa begeja
Kloster sa ,,Begejske” strane

Krajem 19. veka, u istom stilu, u produžetku od kapele, dozidano je novo krilo, jer se pokazalo da je prostor u zgradi Klostera postao suviše tesan za boravište i vaspitni rad sestara u školi.  Godine  1909. je izvedeno još jedno proširenje u vidu podužeg trakta, na mestu starog magazina. U novom prostoru, trebalo je da se nalazi internat za boravak i učenje vaspitanica.

konvikt 1906
Kloster 1906. godine nakon dogradnje krila. Na kraju fotografije se vidi žitni magacin u produžetku klostera
fasada ka Begeju 1906, sajt
Kloster 1906. i žitni magacin u produžetku. Pogled sa Begeja

Konvikt 1913. godine

Kloster 1913. godine nakon druge dogradnje
fasada ka begeju 3
Kloster nakon dogradnje 1909. godine. Pogled sa Begeja

Enterijer zgrade je u skladu sa svojom namenom i funkcijom jednostavno obrađen. Nizovi pravougaonih prostorija nadovezuju se jedna do druge. Ispred teku dugački komunikacioni hodnici duž dvorišne fasade, odnosno ulične, u dograđenom delu. Nekoliko stepeništa, kamenog gazišta sa gvozdenim ogradama i sopstvenim stepenišnim prostorom, povezuje spratove. Zidna dekoracija je oskudna, i svodi se na sporadične pilastre jednostavnih kapitela.

enterijer

Nakon Drugog svetskog rata, komunističke vlasti su crkvi oduzele zgradu, ali joj tom prilikom nije promenjena namena – ostala je u funkciji obrazovno-vaspitnog sistema nove sekularne države. U stariji objekat je smeštena osnovna škola ,,Vuk Karadžić”, dok se u dograđenom krilu (koje je restitucijom vraćeno crkvi) nalazila srednja medicinska škola, ali sve do 2009, kada je premeštena u novu zgradu. Nakon preseljenja medicinske škole, ovaj deo je napušten.

Godine 2012. su izvedeni konzervatorsko-restauratorski radovi na obnovi dela Klostera u kom je smeštena Osnovna škola ,,Vuk Karadžić”, a 2014. je obnovljen objekat u dvorištu u kome se nalazi fiskulturna sala.
Godine 2013. ispravljena je šezdesetogodišnja nepravda – restitucjom je vraćen deo u kome se nalazila medicinska škola i kapela. Godine 2017. kreću pripremne radnje za obimnu revitalizaciju ovog dela Klostera.

Fasade sa Begeja

Fasade sa Begeja

Osnovna škola Vuk Karadžić danas
Osnovna škola Vuk Karadžić danas

Kapela Sv. Vendelina
Kapela Karla Boromejskog

Kip Bogorodice u niši iznad ulaza
Kip Bogorodice u niši iznad ulaza

Vesna Majstorović, istoričar umetnosti
Bojan Kojičić, istoričar umetnosti

Literatura:
Dokumentacija i fotodokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture Zrenjanin
Istorijski arhiv Zrenjanina, F.1 Inventar zbirke karata i planova 1752-1992, H-201, H-229,
Istorijski arhiv Zrenjanina, F.45 Zbirka fotografija 1890-2003
B. Majstorović, V.Karavida, B.Kojičić, Poznati arhitekti i njihove građevine u Velikom Bečkereku krajem 19 i početkom 20. veka, Zrenjanin 2009