Zgrada Skupštine grada (Torontalska županija)

Zgrada Torontalske županije /danas zgrada Skupštine grada Zrenjanina/, predstavlja najreprezentativniju palatu starog jezgra grada. Nastala je na prostoru najužeg jezgra tzv. „Varoškog kvarta“ koji je urbanistički formiran još u 18. veku, na mestu stare zgrade Kraljevske kameralne uprave sagrađene krajem tog veka.

Prvobitnu Županijsku palatu sagradio je Josif Fišer između 1816 – 1820, nešto nakon katastrofalnog požara koji je 1807. godine uništio gotovo celokupno graditeljsko nasleđe Velikog Bečkereka 18. veka. Već nakon šezdesetak godina, zbog malog smeštajnog kapaciteta, tačnije od 1885-1887, zgrada je morala biti proširena, rekonstruisana i modernizovana po planovima najpoznatijih budimpeštanskih arhitekata, toga doba, Edena Lehnera i Đule Partoša.

Eden Lehner se smatra tvorcem mađarske varijante secesije u arhitekturi, i u tom stilu nastaju početkom devedesetih godina 19. veka i njegova najpoznatija arhitektonska dela: Gradska kuća u Kečkemetu, Muzej primenjene umetnosti i Palata poštanske štedionice, obe u Budimpešti.

Od kada je sagrađena u stilu akademizma sa elementima neobaroka, pa do danas, zgrada nije menjala svoju namenu, a skoro je u potpunosti sačuvala i svoj autentičan izgled.

Unutrašnjost Županijske palate, prilagođena je administrativnim potrebama činovničkog aparata i nezaostaje u svojoj reprezentativnosti za spoljašnjim izgledom. Oko 135 kancelarija spaja lavirint hodnika i stepeništa, pod celim gabaritom je podrum, a centralno, dvokrako stepenište od ružičastog mermera koje se spaja na međuspratu, prati kamena ograda.

Celokupni prostor prvog sprata služio je za stanovalje i rad vodećih rukovodilaca grada, pre svega velikog župana i podžupana. Ovde su bili smešteni njihovi radni kabineti, kabineti njihovih sekretara, svečani saloni, spavaće sobe, dečije sobe, sobe za poslugu, trpezarije i dr.

Reprezentativne prostorije velikog župana i podžupana, kao i Velika, Svečana, Barokna sala, bile su okrenute prema glavnom trgu grada, danas Trgu slobode. U unutrašnjosti levog erkera, posmatrano od ulaza, danas je reprezentativni Plavi salon za svečane prijeme.

Na prvom spratu centralnog dela zgrade, nalazi se Barokna ili Svečana sala koja je bila ranije namenjena održavanju županijskih sednica i koja je u vreme rekonstrukcije zgrade, posle požara 1902.godine, dobila novu maltersku i štuko dekoraciju, po nacrtu poznatog bečkerečkog slikara Johana Goignera.

U ovom reprezentativnom svečanom prostoru, održavaju se danas, ne samo skupovi političkog karaktera, već i kulturne priredbe, koncerti i književne večeri.

Ono što enterijer Županijske palate čini još zanimljivijim, jesu i veliki vitraži koji se nalaze nad glavnim stepeništem u zgradi. Simbolično predstavljaju – Mudrost, Pravdu i Moć. Ovi vitraži, postavljeni na prozorima ka Gradskoj bašti, osim dekorativne funkcije imaju i umetničku vrednost. Delo su Eduarda Kracmana, najpoznatijeg vitražiste druge polovine 19. veka u Mađarskoj i sina poznatog češkog slikara Gustava Kracmana.

Upravno – administrativna zgrada u Velikom Bečkereku, bila je reprezent ekonomske i privredne moći Velikog Bečkereka, Torontalske županije, i isto tako, političke moći Habzburške monarhije. Nastala je u isto vreme, kada se grade Gradske kuće i u drugim gradovima na rubu Austro-Ugarske Monarhije: Segedinu, Somboru, Kikindi, Kečkemetu, nešto kasnije, Subotici, Kanjiži i Senti.

Vesna Majstorović

Torontalska županija 1820