Crkva Uznesenja blažene djevice Marije u Jaši Tomić (Modoš)

spomenik kulture

Crkva je podignuta 1911. godine, i građena je kao monumentalna, jednobrodna, sa trostranom apsidom, dve petostrane sakristije i zvonikom koji izlazi iz zapadnog pročelja. Konstruktivni sklop čine masivni obodni zidovi, prelomljeni lukovi i gotski svodovi izvedeni kao armirano betonske ljuske. Osnova je krstobrazna, veoma složena i razuđena. Hor počiva na masivnim stupcima koji nose lukove i krstaste svodove. Brod je podeljen na četiri traveja. U trećem je transept sa kratkim poprečnim krilima bočnih ulaza.

Na zapadnoj fasadi je visoki toranj zvonika koji se stepenasto sužava i završava osmostranom, veoma strmom kapom pokrivenom gleđosanim crepom u dve boje. Pored zvonika su dva niža tornja, osmougaone osnove, koji se takođe završavaju osmostranim piramidama. U severnom tornju je kružno stepenište koje vodi do hora, krova i vrha zvonika.

Fasade su rasčlanjene različitim oblikovnim elementima: kontraforima, piramidalnim krovićima, tremovima, velikim otvorima, izbačenim masama sakristije, tornjeva i transepta. Bogato su dekorisane elementima neogotike: Rozetama, biforama, triforama, arkadicama, strelastim završecima kontrafora i vencima. Mnogobrojni šiljasti završeci kontrafora i tornjeva stvaraju izuzetno naglašen utisak stremljenja u visinu. Na crkvi su tri ulaza, zapadni severni i južni, naglašeni izbačenim tremovima čiji trouglasti zabati, oštrih uglova, počivaju na stubovima. Krov je bio strm, dvovodan i pokriven gleđosanim biber crepom u dve boje, ali je izgoreo te je sada crkva pokrivena rebrastim limom.
Crkva je dekorisana vitražima koji se nalaze na svim većim prozorskim otvorima. Jedan deo njih je oštećen, a sačuvani su vitraži na apsidi, južnom i na severnom zidu crkve kao i na rozetama. Na vitražu u apsidi, predstavljeno je šest scena iz ciklusa Hristovog života, dok su na drugom, oštećenom vitražu sačuvane četiri scene iz Bogorodičinog ciklusa. Vitraže u apsidi su radili majstori iz Budimpešte 1912. godine. Na jednom vitražu je natpis sa imenima donatora, odnosno članova porodice Rubčič (Rubchich).

Vitraži u crkvi spadaju u slikane vitraže i nose stilske odlike akademskog realizma sa izvesnim elementima secesije koji su primetni u modelaciji lica i kose na prikazanim figurama. Kolorit je vrlo intenzivan, a dominiraju crvena i žuta čime se verovatno aludiralo na slikarstvo gotičkog perioda što je razumljivo s obzirom na neogotički enterijer i eksterijer crkve.

Sekundarna dekoracija koja pokriva površine oko glavnih scena urađena je u vidu geometrijskih i floranlih ornamenata, koji na određenim mestima imitiraju konture gotičkog hrama i na taj način se pozivaju na slikarstvo medijevalnog perioda.

Od pojedinačnih slika u crkvi se nalaze dve slike sa temom Vaznesenje Bogorodice. Jedna je rad Vase Pomorišca iz 1926. godine, a drugu je potpisao  Johannes Mertz, iz Budima 1799. godine. Obe su rađene u tehnici ulja na platnu.
Zbog svojih jasnih konstruktivnih rešenja, monumentalnosti, preciznog izvođenja, raskošne dekoracije, vrednih vitraža, skladnih proporcija, odnosa masa, punih zidova i otvora, izuzetno uspelog utiska stremljenja naviše postignutog mnogobrojnim šiljatim završecima kontrafora i tornjeva, te stepenastim sužavanjem njihovih gabarita, crkva predstavlja vredno arhitektonsko, inženjersko i umetničko ostvarenje, a čije podizanje u tako maloj sredini kao što je Jaša Tomić svedoči o nekadašnjoj ekonomskoj moći ovog naselja.

literatura:
Dokumentacija Pokrajinskog Zavoda za zaštitu spomenika kulture Novi Sad